Jak powinien wyglądać proces zarządzania portfelem i ustalanie polityki inwestycyjnej?

Odwołując się do materiałów przeznaczonych dla kandydatów przygotowujących się do egzaminu CFA Level III, chciałabym podzielić się z Państwem wskazówkami w zakresie „zarządzania portfelem” dla kandydatów na licencjonowanych doradców finansowych.

Tytuł CFA (Chartered Financial Analyst) upoważnia jego posiadacza do zarządzania portfelem klientów indywidualnych jak i klientów instytucjonalnych. Aby móc się nim posługiwać należy zdać wszystkie trzy etapy egzaminu oraz posiadać praktykę zawodową w instytucjach finansowych. Dla zainteresowanych podaję link do oficjalnej strony CFA Institute, gdzie znajdują się wszelkie informacje związane z programem CFA (http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Pages/index.aspx).

Zanim przejdę do tematu głównego napiszę, dlaczego ustalanie polityki inwestycyjnej jest bardzo istotne w procesie inwestowania. O sukcesie w inwestowaniu decydują przede wszystkim trzy czynniki: plan działania, dyscyplina i konsekwencja.

Plan działania – inwestowanie jest wieloetapowym procesem, wymagającym wiedzy na temat charakterystyki inwestora (min: cele finansowe w odniesieniu do horyzontu inwestycji, tolerancja na ryzyko, oczekiwana stopa zwrotu z inwestycji) jak również możliwych ograniczeń, co do podjęcia decyzji. Następnie powinniśmy przedstawić analizę uwarunkowań ekonomicznych, aby móc oszacować trendy rynkowe dla różnych klas aktywów. Po przeanalizowaniu istniejących możliwości i dostosowaniu ich do naszych wymagań jesteśmy w stanie przygotować indywidualną politykę inwestycyjną, a następnie wyselekcjonować aktywa do naszego portfela tak, aby spełniały nasze wymagania, co do oczekiwanego zysku i akceptowanego ryzyka.

W przypadku inwestowania na rynku akcji czy funduszy inwestycyjnych dobrze jest mieć przygotowany „plan B”, aby już wcześniej wiedzieć, jaką decyzję podejmiemy, jeśli sprawy przyjmą inny bieg. Żyjemy w czasach podwyższonej zmienności i permanentnych kryzysów finansowych. Musimy wiedzieć, że ryzyko jest nierozerwalnie związane z inwestowaniem i może nas negatywnie zaskoczyć w najmniej oczekiwanym momencie. Tematem ryzyka chętnie zajmę się w kolejnym artykule „Zrozumieć ryzyko”, napisanym pod wpływem inspiracji lekturą książki „Najważniejsza rzecz” autorstwa Howarda Marksa. Podsumowując, sporządzenie planu inwestycyjnego jest niezwykle istotne, gdyż pokazuje nam konkretnie cel, ograniczenia i plan działania.

Powiedzenie „Brak planu, jest planowaniem porażki”, odnosi się nie tylko do wyznaczania celów osobistych i zawodowych, ale w dużej mierze do planowania własnych finansów.

Dyscyplina i konsekwencja – pomagają nam w trzymaniu się wcześniej ustalonych zasad i minimalizują wpływ emocji, który nie ukrywajmy – odgrywa bardzo istotną rolę w inwestowaniu, niestety często negatywną. Dlaczego tak jest, że większość ludzi kupuje akcje w fazie euforii, gdy trend wzrostowy jest już mocno rozwinięty, a sprzedaje wówczas, gdy starty sięgają kilkudziesięciu procent, kiedy to media informują nas o głębokiej recesji?  Zazwyczaj wydaje nam się wtedy, że stan ten będzie się przedłużał, więc lepiej sprzedać akcje i ochronić pozostały kapitał…

Bessa i hossa, recesja i ożywienie, kryzys i euforia – są nierozerwalnymi i ciągle powtarzającymi się fazami rynkowymi. Świadomi inwestorzy wykorzystują okresy recesji do kupna przecenionych i tym samym niedowartościowanych aktywów i sprzedają je podczas towarzyszącej rynkowi euforii. Trudno jest nie ulegać emocjom i psychologii tłumu, ale posiadanie planu inwestycyjnego, cierpliwość, dyscyplina i konsekwencja znacznie zwiększają szanse na odniesienie sukcesu.

Rolę emocji, preferencji i przewidywań towarzyszących inwestowaniu przedstawię w artykule poświęconym behawioralnym finansom.

Etapy zarządzania portfelem

Przechodząc już do tematu zarządzania portfelem, to jest on procesem ciągłym, obejmującym fazę planowania, wykonania i informowania o osiągniętych wynikach. Proces ten składa się z następujących etapów:

Krok 1: Określenie celów i ograniczeń Klienta

Cele odnoszą się do oczekiwanej stopy zwrotu z inwestycji oraz akceptowanego ryzyka.

Ograniczenia są czynnikami, które zawężają lub eliminują możliwość podjęcia pewnych decyzji inwestycyjnych.

Krok 2: Analiza uwarunkowań ekonomicznych.

Obejmuje ona głównie czynniki makroekonomiczne związane z ogólnym stanem gospodarki, tj: perspektywy wzrostu gospodarczego, oczekiwania inflacyjne, stopę bezrobocia i inne.

Krok 3: Sformułowanie polityki inwestycyjnej uwzględniającej cele i ograniczenia Klienta, która pomoże w wyborze decyzji inwestycyjnych i sformalizuje strategię inwestycyjną.

Krok 4: Alokacja aktywów

Oszacowanie doboru inwestycji tak, aby spełniały cele i ograniczenia Klienta.

Po upływie czasu, zdefiniowanym w polityce inwestycyjnej, należy poinformować Klienta o wynikach, jakie przyniosły inwestycje w portfelu. Ciągłe monitorowanie rynku i sytuacji Klienta jest nierozłącznie związane z procesem inwestycyjnym.

Po przedstawieniu elementów zarządzania portfelem, chciałabym przejść do omówienia tylko pierwszego etapu, gdyż kolejne będą już powiązane z analizą uwarunkowań rynkowych, jak również z przygotowaniem indywidualnej polityki inwestycyjnej i alokacją aktywów.

Etap 1. Określenie celów i ograniczeń Klienta.

1.1.  Tolerancja ryzyka

Cele finansowe są rozpatrywane w odniesieniu do horyzontu inwestycyjnego, jak również do parametrów zysku i ryzyka.

Klient powinien określić, jakie cele finansowe chce osiągnąć w krótkim, średnim i długim horyzoncie inwestycyjnym.

Aby określić możliwość ponoszenia ryzyka przez Klienta, należy uzyskać odpowiedzieć na następujące pytania:

- Jakie są długo i krótkoterminowe finansowe cele i potrzeby Klienta?

Możliwość podjęcia ryzyka jest determinowana przez stosunek jego celów finansowych do zasobów i ograniczona przez czas, jaki mamy na zrealizowanie celów.

Jeśli cele finansowe Klienta są niewielkie w stosunku do portfela inwestycyjnego, może on w krótkim terminie zaakceptować ryzyko zmienności i negatywnych stóp zwrotu.

W miarę wzrostu wartości portfela inwestycyjnego lub w miarę wydłużenia się horyzontu inwestycyjnego, zwiększa się możliwość odrabiania obsunięć portfela w średnim terminie.

Długoterminowe cele dają Klientowi możliwość wyboru inwestycji charakteryzujących się większą zmiennością cen, korespondującą z wyższym oczekiwanym zyskiem.

- Jak ważne są te cele? Jak poważne będą konsekwencje ich niezrealizowania?

Cele, których zrealizowanie jest dla Klienta najbardziej istotne, wiążą się z koniecznością mniejszej tolerancji na ryzyko i redukcją zmienności wybieranych inwestycji. Bezpieczeństwo finansowe i zdolność do zachowania określonego poziomu życia mają dla Klientów zazwyczaj najwyższy priorytet. Wydatki na dobra luksusowe, mają zazwyczaj najniższy priorytet.

- Jak duże obsunięcie wartości portfela Klient będzie w stanie zaakceptować, zanim poważnie zagrozi ono realizacji krótko i długoterminowych celów inwestycyjnych?

Maksymalny poziom akceptacji ryzyka jest osiągany w momencie, gdy prawdopodobieństwo nie osiągnięcia celów finansowych o istotnym znaczeniu staje się nieakceptowanie wysokie.

Odpowiedzi na powyższe pytania pozwolą doradcy finansowemu ustalić, jakie ryzyko jest możliwe do zaakceptowania przez Klienta.

Ryzyko jest charakteryzowane przez zdolność do jego ponoszenia (ability to take risk) jak również skłonność (chęć) do podejmowania ryzyka (willingness to take risk). Pierwszy rodzaj ryzyka jest obiektywny, racjonalny, możliwy do wyliczenia w sposób ilościowy, natomiast drugi jest subiektywny, bardziej emocjonalny i powiązany z nasza osobowością. Połączenie zdolności i chęci do podejmowania ryzyka określane jest mianem tolerancji na ryzyko.

Awersja do ryzyka – charakteryzuje inwestorów, którzy nie są skłonni i nie mają możliwości podejmowania ryzyka.

Ryzyko systematyczne (rynkowe), jest ryzykiem, które pozostaje w portfelu, gdyż nie da się go wyeliminować. Jest ono rezultatem uwarunkowań ekonomicznych, mających wpływ na stopy zwrotu z elementów portfela. Takimi uwarunkowaniami ekonomicznymi są min:  realny wzrost gospodarczy, nieoczekiwana inflacja, zaufanie konsumentów, nieoczekiwana zmiana spreadów kredytowych, ryzyko cyklu biznesowego.

1.2.  Stopa zwrotu z inwestycji

Istotne jest, aby rozróżnić wymaganą stopę zwrotu (required rate of return) od oczekiwanej stopy zwrotu (expected rate of return).

Wymagana stopa zwrotu jest powiązana z osiągnięciem ważnych lub długoterminowych celów finansowych Klienta. Jej wysokość jest kształtowana przez poziom rocznych wydatków i relatywny poziom długoterminowych celów związanych z oszczędnościami. Te cele można określić, jako „wymagany dochód z portfela” i „wymagany wzrost portfela”. Pierwszy jest związany z instrumentami dochodowymi portfela (dywidendy, odsetki, renta) i służy finansowaniu bieżących wydatków, natomiast drugi ze wzrostem wartości portfela.

Oczekiwana stopa zwrotu jest powiązana z poziomem zysku wymaganym do sfinansowania pozostałych celów finansowych.

Portfele sklasyfikowane jako „zorientowane na dochód” charakteryzują się niższym ryzykiem i zawierają głównie instrumenty o stałym dochodzie.

Portfele „zorientowane na wzrost” zawierają w większości akcje i inne instrumenty o większym ryzyku.

Jako alternatywa do podejścia dochodowego i wzrostowego, pojawia się podejście „absolutnej stopy zwrotu” . W tym przypadku najpierw jest określany indywidualny cel inwestycyjny Klienta, a następnie poziom stopy zwrotu po opodatkowaniu, który zapewnia realizację celu. Wymagany poziom stopy zwrotu jest zestawiany z tolerancją ryzyka i ograniczeniami inwestycyjnymi Klienta.

Jeśli okaże się, że wymagana stopa zwrotu jest powiązana z wyższym, niż akceptowalne przez Klienta ryzykiem, wtedy należy znaleźć inne rozwiązanie (aktywa o mniejszym ryzyku). Jeśli nie można zwiększyć zmienności portfela, aby odpowiadało oczekiwanej stopie zwrotu, należy zmodyfikować cele o niskim i średnim priorytecie. Alternatywnie, Klient może zdecydować się na delikatnie wyższy poziom ryzyka.

1.3. Ograniczenia inwestycyjne

Polityka inwestycyjna powinna przedstawiać wszystkie ekonomiczne i operacyjne ograniczenia związane z portfelem inwestycyjnym. Czynniki ograniczające możliwość wyboru inwestycji, można powiązać z następującymi kategoriami:

  • płynność
  • horyzont czasowy
  • podatki
  • uwarunkowania prawne
  • wyjątkowe okoliczności

Płynność odnosi się do oczekiwanego i nieoczekiwanego zapotrzebowania Klienta na gotówkę. Płynność portfela charakteryzują koszty transakcyjne i zmienność cen składników portfela w momencie sprzedaży. Im wyższe koszty transakcyjne i im wyższe zmiany ceny aktywa w momencie sprzedaży, tym niższa jest płynność inwestycji.

Wyższe wymagania w stosunku do płynności zwykle wskazują na niższa tolerancję na ryzyko przez Klienta.

Horyzont czasowy można przedstawić jako krótkoterminowy, średnioterminowy, długoterminowy i wieloetapowy.

Dłuższy horyzont inwestycyjny zwykle daje możliwości większego podjęcia ryzyka, nawet gdy Klient nie jest do niego skłonny.

Połączenie krótkiego horyzontu inwestycyjnego z możliwością poniżej przeciętnego akceptowania ryzyka przez Klienta wiąże się z koniecznością poszukiwania krótkoterminowych aktywów, charakteryzujących się niskim poziomem ryzyka i wysoka płynnością.

Podatki. Wymienię tylko główne rodzaje podatków związane z zarządzaniem majątkiem Klientów Zamożnych, które należy uwzględnić:

  • podatek dochodowy,
  • podatek od zysków kapitałowych
  • podatek od transferu majątku
  • podatek od nieruchomości

Uwarunkowania prawne. Mam tu na myśli trusty i fundacje, których nie będę w tym momencie opisywać.

Wyjątkowe okoliczności. Odwołują się do unikalnych ograniczeń Klienta, związanych z jego preferencjami odnośnie aktywów. Można tu również wypunktować aktywa trzymane poza portfelem inwestycyjnym i nieomawiane w indywidualnej polityce inwestycyjnej Klienta.

Posiadając informacje związane z celem inwestycyjnym, tolerancją ryzyka i ograniczeniami inwestycyjnymi, możemy przejść do kolejnego etapu w zarządzaniu portfelem jakim jest analiza uwarunkowań ekonomicznych.

Następnym krokiem będzie sporządzenie polityki inwestycyjnej (Investment Policy Statement) uwzględniającej wszystkie informacje zgromadzone w pierwszym etapie. IPS ma nam pomóc w wyborze decyzji inwestycyjnych i sformalizowaniu strategii inwestycyjnej.

Ostatnim krokiem w procesie zarządzania portfelem jest przygotowanie strategii alokacji aktywów.

Polega ona na wyborze inwestycji spełniających cele i ograniczenia Klienta.

 

Anna Muszyńska.

 

 

Literatura źródłowa:

„Managing Individual Investor Portfolios” by James W. Bronson, CFA, Matthew H. Scanlan, CFA, and Jan R. Squires, CFA. CFA Curriculum, Vol. 2, Study Session 4, Level III 2009.

Napisano w Artykuły, Baza wiedzy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Notowania giełdowe

Kursy walut

Kontrakty na surowce